ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି – ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗତର ଚିରସବୁଜ ସ୍ୱର

ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗତର କଥା ଉଠିଲେ ଯେଉଁ କେତେକ ନାମ ଆଜି ବି ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସମାନ ଭାବରେ ବଞ୍ଚିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ଏକ ଅମର ନାମ। ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ଗାୟକ ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତକାର, ଗୀତିକାର ଓ ଅସାଧାରଣ ସୃଜନଶୀଳ କଳାକାର ଭାବରେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଗୀତରେ ଥିଲା ପ୍ରେମ, ବିରହ, ରୋମାନ୍ସ, ଜୀବନର ଅନୁଭବ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ମାଟିର ଗନ୍ଧ। ତେଣୁ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ଦଶନ୍ଧି ବିତିଗଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଆଜି ବି ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମନକୁ ଛୁଇଁଯାଏ।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୨ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୩୬ ମସିହାରେ କଟକରେ ହୋଇଥିଲା। ପିଲାଦିନରୁ ହିଁ ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରତି ଗଭୀର ଆଗ୍ରହ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଆଜିର ଭଳି ଟେକ୍ନୋଲୋଜି, ରେକର୍ଡିଂ ଷ୍ଟୁଡିଓ କିମ୍ବା ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନିଜ ପ୍ରତିଭା ଓ ପରିଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିଥିଲେ।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତା ଥିଲା ତାଙ୍କର ସ୍ୱର ଓ ଗାୟନ ଶୈଳୀ। ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଏକ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ମାୟା ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ଲାଗୁଥିଲା ଯେପରି ସେ ଗୀତ ଗାଉନାହାନ୍ତି, ବରଂ ନିଜ ହୃଦୟର କଥା କହୁଛନ୍ତି। ବିଶେଷକରି ପ୍ରେମ ଓ ବିରହର ଗୀତରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଭବ ଓ ଭାବନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା।

ତାଙ୍କର ଅନେକ ଗୀତ ଓଡ଼ିଆ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଜି ବି ଲୋକପ୍ରିୟ। ‘ଚନ୍ଦ୍ରମଲ୍ଲୀ’, ‘ହେ ଫଗୁଣ ତୁମେ’, ‘ଯାଯାରେ ଭାସିଯା’, ‘କାହାର ବା କାହାର’, ‘ସେଇ ଚାହାଣୀ’ ଭଳି ଅନେକ ଗୀତ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଜୀବନର ସ୍ମୃତିକୁ ଆଜି ବି ତାଜା କରିଦିଏ। ତାଙ୍କ ଗୀତର ଶବ୍ଦ ସରଳ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଭାବନା ଥିଲା ଗଭୀର।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି କେବଳ ଗାୟକ ନୁହେଁ, ଜଣେ ସଫଳ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସଙ୍ଗୀତକୁ ନୂଆ ରଙ୍ଗ ଦେବାରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅସାଧାରଣ। ସେ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସିନେମାରେ ଆଧୁନିକ ସଙ୍ଗୀତର ଯେଉଁ ଧାରା ଆସୁଥିଲା, ତାହାକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବାରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଭୂମିକା ବହୁତ ବଡ଼ ଥିଲା।

ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଗୁଣ ଥିଲା—ସେ ସମୟର ଆଧୁନିକତାକୁ ଓଡ଼ିଆ ମାଟିର ଭାବନା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ପାରୁଥିଲେ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତର କିଛି ପ୍ରଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ନିଜସ୍ୱ ପରିଚୟକୁ କେବେ ହରାଇନଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କ ଗୀତ ଏକାଧାରରେ ଆଧୁନିକ ଓ ମାଟି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଲାଗୁଥିଲା।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କୁ ଅନେକ ସମୟରେ ‘ଖୋକା ଭାଇ’ ବୋଲି ସ୍ନେହରେ ଡକାଯାଉଥିଲା। ଏହି ନାମଟି ଓଡ଼ିଶାର ସଙ୍ଗୀତପ୍ରେମୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଲୋକପ୍ରିୟତାର ଏକ ପରିଚୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱରେ ଥିଲା ସରଳତା, ହସମୁଖ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଯିବାର ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା।

ତାଙ୍କ ଗୀତରେ ପ୍ରେମ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବିଷୟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ପ୍ରେମ ଗୀତରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି, ପ୍ରକୃତି, ସମାଜ ଓ ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ସେ ନିଜ ସଙ୍ଗୀତରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗୀତର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଓଡ଼ିଆ ଜୀବନଶୈଳୀର ଅନେକ ଚିତ୍ର ଆଖି ଆଗରେ ଭାସିଉଠେ।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଯାତ୍ରା ଅନେକ ନୂଆ କଳାକାରଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛି। ତାଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳତା ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲା ଯେ ଭଲ ସଙ୍ଗୀତ ପାଇଁ କେବଳ ବଡ଼ ବଜେଟ୍ କିମ୍ବା ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଦରକାର ନୁହେଁ; ଦରକାର ହେଉଛି ପ୍ରତିଭା, ଅନୁଭବ ଓ ହୃଦୟରୁ ସୃଜନ କରିବାର କ୍ଷମତା।

୧୭ ନଭେମ୍ବର ୨୦୦୨ରେ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଶୂନ୍ୟତା ଆଣିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମହାନ କଳାକାରଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ମୃତ୍ୟୁ ସେତେବେଳେ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଲୋକେ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି। ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାହା ହୋଇନାହିଁ।

ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୀତ ରେଡିଓ, ଟେଲିଭିଜନ, ୟୁଟ୍ୟୁବ୍ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସଙ୍ଗୀତ ମଞ୍ଚରେ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। ନୂଆ ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୀତକୁ ଶୁଣୁଛି, ଗାଉଛି ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତକୁ ନୂଆ ଭାବରେ ପରିଚୟ କରାଉଛି। ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା।

ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି ହୁଏତ ଆଜି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱର ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଆ ହୃଦୟରେ ଜୀବନ୍ତ। ତାଙ୍କ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ଅନେକଙ୍କୁ ପୁରୁଣା ଦିନ, ପୁରୁଣା ପ୍ରେମ, ପୁରୁଣା ସ୍ମୃତି ମନେ ପଡ଼ିଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତି କେବଳ ଜଣେ ଗାୟକଙ୍କ ନାମ ନୁହେଁ—ସେ ଓଡ଼ିଆ ସଙ୍ଗୀତର ଏକ ଯୁଗ, ଏକ ଭାବନା ଏବଂ ଏକ ଅମର ସ୍ମୃତି।

“ସ୍ୱର ଥମିଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସୁର କେବେ ମରେ ନାହିଁ।”
ଅକ୍ଷୟ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଏହାର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ।