ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦ: ଦରିଦ୍ରତାରୁ ଦୁନିଆର ଟ୍ରାକ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୌଡ଼ିଥିବା ଓଡ଼ିଶାର ଅଦମ୍ୟ ଝିଅ

ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଛୋଟ ଗାଁରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଜଣେ ସାଧାରଣ ଝିଅର କାହାଣୀ ଆଜି କୋଟି କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା। ସେହି ଝିଅ ହେଉଛନ୍ତି ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦ। ତାଙ୍କ ଜୀବନ କେବଳ ଏକ ଖେଳାଳିଙ୍କ ସଫଳତାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଂଘର୍ଷ, ସାହସ, ଅପମାନ, ପରିଶ୍ରମ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଯାତ୍ରା। ଯେଉଁ ଝିଅ କେବେ ଖାଲି ପାଦରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ସେହି ଝିଅ ଦିନେ ଭାରତର ପତାକାକୁ ବିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ଉଡ଼ାଇଲେ।

ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓଡ଼ିଶାର ଯାଜପୁର ଜିଲ୍ଲାର ଚକଗୋପାଳପୁର ଗାଁରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପରିବାର ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା। ବାପା ଛୋଟ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ ଓ ପରିବାରର ଅନେକ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା। ଘରେ ଭଲ ଖାଦ୍ୟ, ଭଲ ପୋଷାକ କିମ୍ବା ଖେଳ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସୁବିଧା କିଛି ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଥିଲା ଏକ ଜିନିଷ—ଦୌଡ଼ିବା ପାଇଁ ଅଦମ୍ୟ ଇଚ୍ଛା।

ଛୋଟବେଳୁ ଦୂତୀ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ଭଳି ନଥିଲେ। ସେ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଉଥିଲେ। ଗାଁର କାଦୁଆ ରାସ୍ତା, ଖେତ, ପୋଖରୀ ପାଖ ଓ ଖୋଲା ଜାଗା ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଷ୍ଟାଡିୟମ୍। ଅନେକ ସମୟରେ ସେ ଖାଲି ପାଦରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ। କେହି ଭାବିନଥିଲେ ଯେ ଏହି ଝିଅ ଦିନେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଭାରତକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବ।

ସ୍କୁଲ୍ ସ୍ତରର ପ୍ରତିଯୋଗିତାରୁ ତାଙ୍କ ଦୌଡ଼ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଗତି ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଥିଲା ଯେ କୋଚମାନଙ୍କ ନଜର ସେଠାରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ପରେ ସେ କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ। ସୁବିଧା କମ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପରିଶ୍ରମରେ କୌଣସି ଅଭାବ ନଥିଲା। ସକାଳୁ ଉଠି ଅଭ୍ୟାସ, ଦିନସାରା କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଆହୁରି ଭଲ କରିବାର ଚେଷ୍ଟା—ଏହା ହିଁ ଥିଲା ତାଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ।

କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଦୂତୀ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ନିଜ ପ୍ରତିଭା ପ୍ରମାଣ କରିଦେଲେ। 100 ମିଟର ଓ 200 ମିଟର ଦୌଡ଼ରେ ସେ ଏକ ପରେ ଏକ ପଦକ ଜିତିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଭାରତୀୟ ଆଥଲେଟିକ୍ସରେ ଏକ ନୂଆ ତାରକା ଉଦୟ ହେଉଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ସଫଳତାର ରାସ୍ତା କେବେ ସହଜ ନୁହେଁ। 2014 ମସିହାରେ ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ଝଡ଼ ଆସିଲା। ଲିଙ୍ଗ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ବିବାଦ କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା। ହଠାତ୍ ସବୁକିଛି ବଦଳିଗଲା। ଯେଉଁ ଝିଅ ଦେଶ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେହି ଝିଅକୁ ଖେଳିବାର ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା।

ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ଲୋକ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥାନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ଦୂତୀ ହାର ମାନିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ଆଦାଲତରେ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଲେ। ଏହି ଲଢ଼େଇ କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ମହିଳା ଖେଳାଳିଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଥିଲା। ଶେଷରେ ସେ ନ୍ୟାୟ ପାଇଲେ ଓ ପୁଣିଥରେ ଟ୍ରାକ୍‌କୁ ଫେରିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଜଣେ ଖେଳାଳି ନୁହେଁ, ବରଂ ସାହସର ପ୍ରତୀକ କରିଦେଲା।

ପୁଣି ଫେରିବା ପରେ ଦୂତୀ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଉଭା ହେଲେ। 2018 ଏସିଆନ୍ ଗେମ୍ସରେ ସେ 100 ମିଟର ଓ 200 ମିଟରରେ ରୌପ୍ୟ ପଦକ ଜିତି ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଗର୍ବିତ କରିଥିଲେ। ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତତମ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନାମ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା। 2019 ବିଶ୍ୱ ୟୁନିଭର୍ସିଟି ଗେମ୍ସରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଜିତି ଇତିହାସ ରଚିଥିଲେ। ଏହା ଭାରତୀୟ ଆଥଲେଟିକ୍ସ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା।

ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନର ଆଉ ଏକ ସାହସିକ ଅଧ୍ୟାୟ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନକୁ ନେଇ ନିଆଯାଇଥିବା ଖୋଲା ନିଷ୍ପତ୍ତି। ସେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କ ବିଷୟରେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବେ କହିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଏପରି କଥା କହିବା ଆଜି ମଧ୍ୟ ସହଜ ନୁହେଁ। ସମାଲୋଚନା, ବିରୋଧ ଓ ଚାପ ସତ୍ତ୍ୱେ ସେ ନିଜ ସତ୍ୟକୁ ଲୁଚାଇ ନଥିଲେ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ସାହସ କେବଳ ଟ୍ରାକ୍‌ରେ ଦୌଡ଼ିବାରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ତାଙ୍କ ସଫଳତା ପଛରେ ଅନେକ କଠିନ ଦିନ ଲୁଚି ରହିଛି। କେବେ ପେଟ ଭରି ଖାଇବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା, କେବେ ଭଲ ଜୋତା ନଥିଲା, କେବେ ଲୋକଙ୍କ କଥା ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ ଦେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅସୁବିଧାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ। ଆଜି ସେ ଯେତେବେଳେ ଯୁବପିଢ଼ୀଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ସେ କୁହନ୍ତି—“ପରିସ୍ଥିତି ଯେତେ କଠିନ ହେଉ, ସ୍ୱପ୍ନକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ।”

ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦ କେବଳ ଓଡ଼ିଶାର ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ଭାରତର ଗର୍ବ। ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଜନ୍ମ, ଦରିଦ୍ରତା, ଲିଙ୍ଗ, ସମାଜର ମତାମତ କିମ୍ବା ଅସୁବିଧା—ଏସବୁ କିଛି ମଣିଷର ସ୍ୱପ୍ନଠାରୁ ବଡ଼ ନୁହେଁ। ଯଦି ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଦୃଢ଼ ଥାଏ, ତେବେ ଗାଁର କାଦୁଆ ରାସ୍ତାରୁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିହେବ।

ତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଜୀବନରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜିତ ପଦକ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜକୁ ହାରିବାକୁ ନଦେବା। ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୌଡ଼ କେବଳ ସମୟ ସହ ନୁହେଁ, ବରଂ ଦରିଦ୍ରତା, ଭେଦଭାବ, ଅପମାନ ଓ ସମାଜର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଚିନ୍ତାଧାରା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ସଂଘର୍ଷ ଥିଲା। ସେହି କାରଣରୁ ସେ କେବଳ ଜଣେ ସ୍ପ୍ରିଣ୍ଟର ନୁହେଁ, ବରଂ ସାହସ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଅଦମ୍ୟ ସଂକଳ୍ପର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଗରିବ ପରିବାରର ଝିଅ ନିଜ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ନେଇ ଭୟଭୀତ ହୁଏ, ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ କାହାଣୀ ତାଙ୍କୁ କୁହେ—“ଦୌଡ଼ ଆରମ୍ଭ କର, ରାସ୍ତା ନିଜେ ତିଆରି ହୋଇଯିବ।” ଏବଂ ବୋଧହୁଏ ଏହିଯେ ଦୂତୀ ଚାନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାର୍ତ୍ତା।